Tagarchief: Robert Sorby

Welke Hoek Slijp ik Gutsen en Beitels?

Er zijn heel veel verschillende hoeken mogelijk als je je gereedschap gaat slijpen. Als je op internet rondkijkt, kan je heel wat verschillende slijphoeken tegenkomen.

Toen ik leerde houtdraaien – door heel veel youtube video’s te kijken en heel veel te oefenen – heb ik een soort ideale vorm van al het gereedschap gevonden. Ideaal voor mij, en ik zie dat heel veel cursisten met veel plezier deze hoeken gaan gebruiken. Tevens vind je veel van de hoeken die ik gebruik al terug in standaard sets gereedschap, zoals de Robert Sorby 6 delige gutsen- en beitelset. Wel zo handig.

In dit artikel laat ik je zien welke hoeken ik gebruik voor elk gereedschap dat ik (en de cursisten) gebruik. Ik geef ook aan of het de hoek is die standaard is gegeven door (in de meeste gevallen) Robert Sorby. Ik geef tevens de instellingen van zowel de Robert Sorby ProEdge slijpmachine als de Tormek T-8, en welk hulpstuk je daarbij gebruikt.

Een mix van Hamlet en Sorby gereedschap in het vroege ochtendlicht: klaar voor een workshop.

Robert Sorby ProEdge of Tormek T-8?

Ik ben enorm fan van beide machines. Ze zijn prachtig gebouwd, echt voor heel veel jaren slijpplezier. In het begin had ik enkel de Tormek, en daar kan ik prima mee overweg. De ProEdge heb ik later aangeschaft, nadat ik enkele voordelen zie die je vooral hebt als je heel veel moet slijpen. In sommige gevallen heb ik wel een hoek van de ProEdge en niet van de Tormek, of andersom. Dit is dan omdat ik het gereedschap niet op die machine slijp. Ik ga proberen in die gevallen toch een hoek uit te zoeken voor de volledigheid van dit artikel. Heb je een specifieke vraag, stel ze gerust via de mail of het contactformulier.

Een vlijmscherpe schaaldraaiguts, klaar voor actie!

Slijpen of wetten?

Een veelgestelde vraag is: wet je al je gereedschap? Wetten is het polijsten van het snijvlak van een guts of beitel zodat er absoluut geen ruw randje meer aanzit, de zogenaamde braam. Wetten doe je bijvoorbeeld op de lederen wetschijf van de Tormek met polijstpasta.

Ik wet mijn gereedschap niet, met twee uitzonderingen. Uitzondering 1 is de schuine beitel. Deze moet aan beide kanten vrij zijn van bramen om goed te werken. Uitzondering 2 is de vormguts in bepaalde gevallen. Soms helpt het om de vormguts even vrij te maken van bramen om hem beter te laten snijden. Dit doe ik vooral bij heel precieze bewerkingen. Of als ik de vormguts met een wat grovere korrel heb moeten slijpen.

Spindeldraaien

Afruwguts. Deze guts heb ik geslepen in de hoek van 45 graden. Dat is de standaard hoek voor de meeste afruwgutsen van alle merken. Deze hoek krijg je op de ProEdge door het plateau op 45 graden in te stellen. Bij de Tormek gebruik ik de SVS-50 met een doorsteek van 86 mm en hole A. Ik heb ook een afruwguts in een hoek van 30 graden (met de ProEdge) geslepen. Deze werkt heel goed bij zachter en/of nat hout. Dan krijg je mega lange krullen, wat natuurlijk weer een feestje op zich is. Deze hoek is minder goed bij harder hout: het wordt sneller bot dan bij 45 graden.

Afsteekbeitel. Deze slijp ik ik een hoek van 40 graden. Dat is 20 graden aan elke kant. Hiervoor gebruik ik de ProEdge met het plateau. Om de afsteekbeitel haaks te houden gebruik ik hetzelfde blokje als bij de afruwguts. Ik leg de afsteekbeitel er echter niet op, maar houd hem er aan de zijkant tegenaan. Je kan de afsteekbeitel ook slijpen op de Tormek, met de SVS-50. Dan gebruik je een doorsteek van XX cm bij hole B. Ik heb ook een afsteekbeitel met een hoek van 60 graden. Dat is 30 graden aan elke kant. En het afsteekmes heb ik geslepen op een hoek van XX graden aan de onderkant, de bovenkant staat op XX graden.

Schuine beitel. De schuine beitel heeft een schuinte van 20 graden. Op de ProEdge gebruik je het driehoekige vormpje om de beitel langs te leggen. Het plateau stel je in op 15 graden, zodat je een hoek krijgt van 30 graden aan het snijvlak. Let op dat je met de ProEdge maar een klein beetje ruimte hebt om de beitel heen en weer te bewegen. Dat is als je het handvat van de schuine beitel naar links hebt liggen. Soms helpt het om de band een beetje naar beneden te kantelen voor iets extra ruimte. Met een korrel van 600 (Trizact) haal je een glad resultaat. Met de Tormek gebruik ik de SVS-50, op 20 graden. Ik laat de beitel 65 mm uitsteken en ik gebruik hole A. Afwetten op de wetschijf is meestal genoeg als je eenmaal de juiste slijphoek hebt gevonden. Dit kan je doen met de Tormek in de SVS-50, maar meestal doe ik het uit de vrije hand. Ik probeer dan het snijvlak zo vlak mogelijk op de wetschijf te leggen en wet op die manier beide kanten van de afsteekbeitel.

Ietwat onscherpe foto van het vlijmscherp maken van een schuine beitel met de Tormek. Helaas wordt de foto er niet scherper van. 🙂

Vormguts. De vormguts is een gereedschap dat ik aanpas nadat ik het verpakkingsmateriaal heb verwijderd. Meestal is hij geslepen zoals een afruwguts. Enkel rond gedraaid met het handvat haaks op de slijpmachine. Er moet juist een vingernagel aan geslepen worden. Dat doe je door eerst de overgang van de geul van de guts naar het snijvlak naar achteren te verleggen. (Zie de foto’s bij de schaaldraaigutsen) Daarvoor leg je de guts op zijn kop tegen een slijpmateriaal om een licht bolle vorm te slijpen. Je ziet dan een hoefijzertje. Die slijp je vervolgens met de ProEdge weg met de vingernagel-slijpmal. Het blokje dat meegeleverd wordt met de machine geeft een hoek van 45 graden als de guts 65 mm uitsteekt. Je kan bij mij een handig hulpmiddeltje bestellen om deze afstand reproduceerbaar in te stellen. Voor de Tormek gebruikers: SVD-186, Hole A ,P=65mm en JS=2.

Het handige hulpmiddeltje om de doorsteek mee in te stellen

Rondneuzige schraper. Deze slijp ik op 80 graden. Dat is met de ProEdge een koud kunstje. Plateau op 80 graden, grovere korrel (maximaal 240, optimaal 120). En dan met weinig druk tegen de band, maar het gereedschap plat op het plateau langs de rand bewegen. Met de Tormek is het haast onmogelijk om een braam te krijgen. Gebruik dan een diamantvijltje om de braam opnieuw aan te zetten. Alternatief is een plankje met korrel 240/320 schuurpapier erop. Een te grove braam zal te agressief zijn en gaan happen. Een te zwakke braam zal bijna geen hout afnemen. Als het goed is, zal je bij kops hout een soort punteslijper-krullen krijgen.

Rechthoekige schraper. Deze slijp je op dezelfde manier als de rondneuzige variant. Met het verschil dat de hoek linksboven haaks moet zijn. Daarvoor gebruik ik bij de ProEdge het haaks-blokje die je ook voor de afruwguts gebruikt. De Tormek-procedure is weer die met het diamantvijltje/schuurpapier-op-plankje.

Rechthoekige schraper, aangepast door Peter Peer

Schaaldraaien

Schaaldraaiguts 10 mm. Deze slijp ik het liefst in 55 graden als het je enige is. Daarmee maak je eetkommen en kan je ook bij iets hogere randen nog onderin goed snijden bij het uithollen. Is het je tweede schaaldraaiguts omdat je ook een dikkere hebt, dan is 45 graden handig voor detailwerk. ProEdge: gebruik voor de hoek van 55 graden de Xl Grind Jig. Dat is een vervanging voor het blokje dat standaard wordt meegeleverd met de fingernail jig. Ik verkoop een kunststof versie, die met een gat extra ten opzichte van het origineel van Sorby ook een hoek van 60 graden mogelijk maakt. Je vindt de XL Grind Jig hier. Voor de Tormek is de volgende instelling mogelijk: 45 graden is JS2, P=65, Hole A. Voor 55 graden is JS4, P=65 en Hole A.

Het slijpen van een schaaldraaiguts met de XL Grind Jig

Een nieuwe guts uit de verpakking zal meestal nog moeten worden omgeslepen, omdat hiervoor meestal de “afruwguts-methode” wordt gebruikt in de fabriek. Gebruik hiervoor dezelfde methode als bij de vormguts: hoefijzertje slijpen door de overgang van de geul naar het snijvlak naar achteren te verleggen.

Naar achteren verlegde overgang bij de 10 mm schaaldraaiguts. Hoek is 55 graden.

Schaaldraaiguts 13 mm. Deze guts is handig voor de grotere schalen, tot aan een diameter van circa 40 cm. Je kan er ook kleinere kommen mee maken natuurlijk. Ik ga voor een hoek van 55 graden in dit geval. Bij de ProEdge: XL-grind jig 3e gat, doorsteek 65 mm. Voor de Tormek, 55 graden is JS4, P=65 en Hole A. Er is een mogelijkheid om nog een dikke guts te gebruiken voor de bodems van diepe schalen. Gebruik hiervoor de volgende Tormek-instelling: JS1. P=44 mm, Hole A. Voor de ProEdge is de XL Grind Jig noodzakelijk, gebruik dan het vierde gat.

Grote Schalenschrapers. Deze zijn heel fijn om oneffenheden weg te poetsen aan de buitenkant van de schaal of juist aan de binnenkant. Hiervoor zijn twee opties: een schraper met braam op 80 graden. Of een zogenaamde “negative rake”, negatieve hoek-schraper. Deze hebben een gecombineerde hoek van 60 graden, 30 graden aan elke kant. Voor de Tormek heb je dan het plateau nodig, de SVD-110. Voor de ProEdge is het plateau dan in te stellen op 30 graden.

Beginnen met houtdraaien

Ik wil hier even een inzicht met je delen die ik erg waardevol vind. Ik hoop dat je er wat aan hebt.

Het gaat over hoe je het beste kan beginnen met houtdraaien.

Vaak wordt er tijdens een dagworkshop – meestal zo tijdens de lunch – gevraagd wat zo’n draaibank eigenlijk kost. En dat is heel begrijpelijk. Je hebt dan een paar uur gedraaid, en je hebt je draai gevonden zeg maar 🙂 en je begint eraan te denken dat je thuis ook wil kunnen houtdraaien.

Maar ik zou willen aanraden om niet als eerste naar een draaibank te kijken als je gaat beginnen.

Begin met een goede set gutsen en beitels!

En dan pas verder kijken.

Dat klinkt misschien gek, maar het is heel logisch. Want al geef je me een supermooie, sjieke draaibank van een paarduizend euro, maar met bot gereedschap, dan kan ik er nog niks mee maken.

Andersom wel. Met scherp, goed gereedschap kan ik alles maken, al is het met een roestig, rammelig, rokend stuk oud ijzer van marktplaats.

Dus, heb je je budget helder om je houtdraaipassie te gaan leven, verdeel dan de prioriteiten als volgt:

  1. Goede set gutsen en beitels
  2. Manier op dat gereedschap vlijmscherp te maken en te houden
  3. Een draaibank

Maar wat heb ik dan nodig?

Ik kan je deze set van Sorby aanraden. Daar zit alles in om een heel goede start te maken met houtdraaien.

Deze set van Robert Sorby uit Engeland heeft alles voor een goed begin. Foto: Baptist.nl

Wat zit er allemaal in? Van links naar rechts:

Schaaldraaiguts: hiermee maak je eetkommen, borden, schalen. Het langere handvat helpt je om de guts stabiel te houden als je bij het uithollen verder over de leunspaan reikt.
Vormguts: om bij het spindeldraaien vormen te maken, zoals holletjes, bolletjes, V-groeven en nog veel meer.
Afsteekbeitel: hiermee maak je hoekige gleuven in het hout, je kan er ook je werkstuk mee inkorten door een stuk hout “af te steken”.
Schuine beitel: deze is perfect om een gladde spindel nog gladder te maken. Je kan er ook allerlei detailwerk mee doen, zoals lijntjes tekken, V-groeven maken.
Rondneuzige schraper: met deze maak je heel makkelijk eierdopjes. Je kan er ook de binnenkant van schalen mee af werken. Je zou kunnen overwegen deze schraper om te slijpen naar een rechthoekige schraper. Met een rechthoekige schraper maak je hoekige hollingen, zoals bij potjes, maar ook uitsparingen voor de klauwplaat bij borden en kommen uit droog hout.
Afruwguts: Deze flinke jongen is uitstekend én uitsluitend geschikt voor het rond maken van balkjes hout. Dan loopt de nerf in de lengterichting, in lijn met de centerlijn. Oftewel: hij schilt langshout als de beste, maar kan absoluut niet tegen kopshout zoals bij schaaldraaien.

Deze set is te koop bij Baptist in Arnhem.

Het allerbelangrijkste is dat deze set is gemaakt van super hoogwaardig HSS staal. En dat elk gereedschap handmatig op hardheid wordt getest! Dus de hardheid loopt over het hele staal.

In combinatie met een goede manier om te slijpen doe je jaren en jaren met deze set.

Hoe hou ik dat allemaal scherp?

Ik raad je zonder twijfel de Tormek aan. Dit apparaat heeft een langzaamdraaiend stenen wiel in water, en een polijst-/wetwiel. Met behulp van een paar hulpstukken maak je je gereedschap in seconden weer scherp. Heerlijk eenvoudig en echt mega scherp.

Ik ben ook heel erg tevreden over het Pro Edge systeem van Robert Sorby. Het grote voordeel vind ik dat je altijd een vlak snijvlak krijgt (ipv hol). En door simpelweg een grovere schuurband te gebruiken, kan je makkelijk je gereedschap een andere vorm geven als dat nodig is. Met de Tormek duurt dat een stuk langer. Ik ben ook erg te spreken over het zware ontwerp van de machine, en het gemak in gebruik.

Voor zowel de Tormek als de Pro-Edge geldt: het gemak zit hem in de hulpstukken. Daarmee slijp je steeds exact dezelfde hoek aan je gereedschap. En slijp je dus nooit overbodig materiaal weg. Ik heb een guts waarmee ik elke tol van Peter Peer’s 365 tollenchallenge heb gedraaid. (Ik maakte elke dag minimaal 1 tol, 1 jaar lang) Die guts is maar 1 centimeter korter dan een nieuwe uit de winkel. En dan heb ik hem bijna elke dag geslepen! Fantastisch is dat.

Er zijn goedkopere versies op de markt van de Tormek. Ik kan je helaas nog niet zeggen hoe de kwaliteit is van die machines. Het allerbelangrijkste is dat ze je gereedschap superscherp moeten kunnen maken. Ik test binnenkort zo’n machine uitvoerig, dus dat laat ik je nog weten.

Tip: wil je altijd op de hoogte blijven van nieuwe blogs, meld je dan aan voor mijn nieuwsbrief!

En mag ik dan een draaibank uitzoeken?

Ja. Hehe. Eindelijk. 🙂

Daar is natuurlijk ook een hoop om te doen. Ik raad je een model als de Record Power DML320 of de Record Power Coronet Herald aan. Weet je zeker dat je schalen wil maken, kijk dan eens naar de Teknatool Nova 1624 of de Teknatool Nova DVR (met elektronisch variabel regelaar toerental). Maar een paar suggesties uit een groot aanbod.

Tweedehands? Dat kan. Let op dat je geen garantie hebt. Uit eigen ervaring en dat van een paar cursisten van mij, kan het wel eens minder lang mee gaan dan je zou willen. Maar je kan ook mazzel hebben. En dat hoor ik ook heel vaak. Het komt uiteindelijk altijd uit op: wat is je budget?…

Disclaimer

Ik hoop natuurlijk dat je wat hebt aan de informatie die ik hier voor je opschrijf. Toch wil ik je erop wijzen dat ik niet aansprakelijk ben voor keuzes die voortvloeien uit mijn berichten. Als je begint met houtdraaien, kan ik je een houtdraaicursus van harte aanbevelen. Ik bied ze in twee varianten: introductieworkshop houtdraaien (met de focus op spindeldraaien) en de dagworkshop houtdraaien: schaaldraai-editie (die gaat over schaaldraaien). Kijk hier voor meer informatie (of klik op onderstaande knop).