Alle berichten van Peterpeer

Hout Drogen

Als je een stuk hout hebt dat nog nat is, zal je er iets mee moeten doen om te voorkomen dat het hout gaat scheuren. Je hebt daarvoor een aantal opties. Een ervan is het hout meteen verwerken, bijvoorbeeld door er met houtdraaien een schaal van te maken. Een andere mogelijkheid is het hout in kleinere stukken te zagen, en het dan te laten drogen.

Na een uitleg over de verschillen tussen nat en droog hout geef ik je 7 tips om nat hout te drogen.

Wat is nat hout? En wat is droog hout?

Dat is een goede vraag. Voor mij geldt het: als het hout nog vervormt nadat ik het heb gedraaid, dan is/was het nog nat. Meten met een vochtmeter doe ik niet. Ik heb er zelfs geen. Ik weet als ik het hout koop bij een houthandel dat het droog is (ik vraag het altijd na). Dan is het meestal in de oven gedroogd, of minimaal 5 jaar oud en luchtgedroogd.

Nat hout wordt ook wel vers hout of groen hout genoemd. Ik vind nat hout een goede term. Vochtig hout kan ook. Het kan hout van een boom zijn dat 5 minuten geleden is omgezaagd, of 5 dagen, of 5 weken, of zelfs 5 maanden, zolang het nog niet helemaal droog is.

Nat hout bewerken.

Nat hout laat zich makkelijk bewerken. Ik draai het hout graag als het nog nat is. Het spettert soms een beetje, maar de krullen zijn prachtig. Ook wordt je gereedschap minder snel bot, én ik vind het heel gaaf als de vorm van een schaal nog wat vervormt. Dat geeft een natuurlijker effect, en ik vind het leuk om op deze manier nog een samenwerking met de natuur te hebben. Meestal scheurt het hout niet. Ik heb een tijdje geleden een artikel geschreven over het drogen van een schaal uit nat hout.

Wil je iets anders maken van je verse, natte hout, hou er dan rekening mee dat het nog kan vervormen. Dat is onwenselijk bij potjes met deksels bijvoorbeeld. Of tollen. Die raken wat uit balans als het hout gaat drogen.

Het is dus mogelijk om hout, hoe nat het ook is, te bewerken . En dat is fijn, want nat hout is zo ongeveer het goedkoopste hout dat je kan vinden. Er is nog niks mee gebeurd namelijk.

Droog hout bewerken

Wil je geen vervorming van je werkstuk, dan is droog hout de beste keuze. Het spettert niet. Je gereedschap wordt iets sneller bot en er komt wat meer stof vanaf. Maar voor doosjes (potjes met deksel) en tollen is droog hout echt de allerbeste keuze. Droog hout kan je kopen bij verschillende (fijn)houthandels. Zoek naar inlands hardhout als beuken, eiken, essen, esdoorn, kersen, plataan, fruithoutsoorten. Dat zijn de fijnste soorten. Ik blijf liever weg van tropische (hard)houtsoorten, tuinhout en zachte houtsoorten zoals vurenhout. Niet onmogelijk om te draaien, maar minder fijn. Ik verkoop fijne stukken hout, speciaal voor de cursisten, om mee te oefenen. Dit zijn blokken esdoorn, beuk, plataan, iep en essen.

Blokken gedroogd esdoorn uit Peter Peer’s Houtwinkeltje

Het liefste wil ik precies weten waar mijn hout vandaan komt. Waar de boom stond. En waarom hij om ging/moest. Veel houthandels weten dat niet (soms wel trouwens, ik vraag er altijd even naar). Dus is het leuker om het hout zelf te drogen.

7 Tips voor het drogen van hout

Hoe kan je ervoor zorgen dat de kans op scheuren zo klein mogelijk is? Hieronder geef ik je een aantal tips om die kans te verkleinen. het zijn tips, en geen garanties dat het lukt of goed gaat. Er zijn verschillen tussen houtsoorten. Sommige soorten scheuren makkelijk, andere zijn haast onscheurbaar. Ik ga er voor het gemak van uit dat je een stam vers, nat, groen, vochtig hout hebt.

Een stammetje droogt zelden zonder scheuren

Tip 1: De kern eruit

Het is heel belangrijk om de kern uit het hout te halen. In de kern zitten maar heel weinig houtcellen in het rond, en hieruit ontstaan vaak scheuren bij het drogen.

De kern eruit halen gaat als volgt: splijt de stam. Dat kan met een kloofbijl, kloofwig met hamer, een kettingzaag of lintzaag. Dan heb je twee helften van een stam. Daaruit kan je vervolgens blokken zagen om schalen van te draaien, of nog verder splitsen tot spindelblokken voor langwerpige draaiwerken.

Wat als je de kern er niet uit haalt?

Dan is de kans op splijten heel groot. Hier volgen twee voorbeelden.
Voorbeeld 1: Dit komt voor bij takken. Het is een advies dat ik vaak geef: pak een paar vers gesnoeide takken om mee te oefenen met houtdraaien. Zolang er geen scheuren in het hout zitten, kan je het draaien namelijk. Maar houd er rekening mee dat de kandelaar, tol of oefenwerkstuk dat je er mee draait, gaat scheuren als het droogt. Soms geeft dat juist een leuk effect, bijvoorbeeld als je een paddenstoel draait van een tak. Je kan het scheuren dus ook gebruiken.
Voorbeeld 2: Boomschijven/stammen. Ik krijg vaak de vraag of je een boomschijf kan laten drogen zonder dat het gaat barsten. Het is haast onmogelijk. Het is de natuur van het hout dat het gaat scheuren, want het wil zijn spanning kwijt. Het kan helpen om het drogen af te remmen, dat bespreek ik verderop in dit artikel, maar zelfs dan blijft de kans heel groot dat het hout barst. Geen garantie, soms gaat het goed, maar meestal lukt het niet.

Een doormidden gezaagd stammetje moerbei. Het blijft mooi om het hout van binnen te bekijken.

Tip 2: Nat bewaren

Nu de kern eruit is, is het tijd om te kiezen wat je met het hout gaat doen. Ga je het nu draaien (of anders bewerken)? Of wil je het binnenkort draaien? Of ga je het laten drogen? Voor de eerste twee opties is deze tip, voor het drogen lees je beter tip 3 en verder.

Als je het meteen gaat bewerken, dan hoef je alleen maar het stuk hout op maat te maken, het aan je draaibank te bevestigen en de krullen te laten vliegen! Wel eerst even slijpen, tips vind je in dit artikel over het slijpen van houtdraaigereedschappen.

Wil je het binnenkort gaan bewerken, dan kan je het beter inpakken. Ik gebruik meestal van die plastic heroes zakken. Die zijn niet zo duur, en je kan ze hergebruiken als ze niet scheuren. Extra voordeel is dat ze transparant zijn, zodat je makkelijker kan zien wat er in de zak zit. Ze scheuren wel wat sneller dan vuilniszakken. Je kan hout op deze manier een hele poos goed bewaren, als het niet te warm is. Als het warmer wordt, of als je de zak met je hout binnen bewaart, heb je kans op schimmel. Dat is soms leuk, want het geeft mooie lijnen en kleuren in het hout. Maar wacht je te lang (vooral als het lekker warm is) dan kan het hout te ver doorschimmelen. Dan is het te zacht om te bewerken. Hout met een veranderde tekening door schimmels noem ik trouwens hout met slaap. In het Engels noemen ze het “spalted”.

Slaap in het hout kan mooie tekeningen geven. Dit beukenhout is deels lichter geworden, met donkere lijnen.

Tip 3: Schors eraf

Het is geen absolute must om de schors eraf te halen. Maar het hout net onder de schors kan beestjes aantrekken, zoals boktorren en bepaalde andere insecten die graag hun eitjes onder de schors leggen. De schors is in bepaalde gevallen, zoals bij berken, waterdicht, zodat het hout hierdoor langzamer droogt.

Tip 4: Drogen van hout

Wil je het hout laten drogen, dan is het handig om het kleiner te maken, in de buurt van wat je verwacht nodig te hebben. Ik mik vaak op 6×6 cm voor spindeldraaiwerk, hoewel het ook leuk is om dikkere stukken te hebben als het hout groot genoeg is. Laat de lengtes zo lang als handig is om te bewaren. Er kan altijd wat scheurvorming optreden aan de uiteinden, maar die kan je er af zagen als je het gaat draaien.

Hoe dikker het hout is, hoe langer het drogen duurt. Er wordt beweerd dat het 1 inch (2.5 cm, 1 duimdikte) per jaar is. Ik leg hout vaak te drogen voor een paar jaar. Dan weet ik zeker dat het droog is.

Je kan het drogen volgen door het hout te wegen, en het op het hout te schrijven, met de datum erbij. Dan weeg je een poos later weer, net zo lang tot het hout niet meer lichter wordt. Dat noem ik dan droog. Ik heb wel eens voor een spoedklus (liever niet, maar soms….) hout heel snel moeten drogen voor 5 pennen. Ik heb toen verschillende stukken te drogen gelegd. Een aantal als kleine plankjes, een paar als blokjes van 2×2 cm en ook een paar gedraaid tot circa 2 cm diameter. Uiteindelijk waren de gedraaide blokjes het snelste droog, niet gescheurd. Ik heb ze gewoon een dag op de radiator van de verwarming gelegd. Het kan dus snel, als het hout dun is. Maar als het hout dikker is, dan is langzaam het beste.

Wil je hout voor spindeldraaien gebruiken, dan is het handig om het hout dus “voor te draaien”, zoals dat genoemd wordt. Dan maak je het rond en leg je vervolgens de ronde cilinders/staven te drogen.

Voordraaien kan ook voor schalen. Een groot stuk hout, zoals een halve stam, kan je meestal niet zonder scheuren droog krijgen. Dus als je schalen wil maken die niet meer vervormen, dan kan je ze in twee stappen maken. Stap 1 is het rond draaien van de buitenkant, de schors eraf en een voetje onderaan de schaal draaien. Stap 2 is de schaal uithollen, maar de wand dikker laten dan ik normaal zal aanraden. Meestal is 2,5 tot 3 cm wanddikte genoeg. Ik smeer de kopse kanten van het hout in met wat verdunde houtlijm en laat het dan drogen. Dan hou je een iets kromgetrokken schaal over. Hopelijk (soms gaat het fout) is de vervorming niet te erg en kan je er opnieuw een schaal van draaien. Dan hou je een schaal over die perfect vlak en rond is, en dat meestal ook blijft.

Tip 5: Droog langzaam

Te snel drogen is niet goed. Dan scheurt het hout sneller. De oorzaak is dat er verschillen tussen vochtigheid binnen in het hout optreden. Het hout droogt sneller langs de kopse kanten. Probeer je hout voor te stellen als een bundel met rietjes. Open aan één kant.

Droog het hout op een koele plek. Dus niet vlak bij een kachel, verwarming of in de volle zon. Een plekje buiten (uit de regen, uit de zon) is prima, of in een onverwarmde schuur. Dan droogt het hout langzamer en dat is het beste tegen scheurtjes.

Tip 6: Smeer kops hout in

Je kan het hout insmeren met een middel om te snel drogen tegen te gaan. Ik smeer bij spindelblokken de kopse kanten in met oude olijfolie die ik ooit van een cursist heb gekregen. Dat vettige houdt de uitdroging tegen. Je kan ook paraffine gebruiken, kaarsvet, latexverf of speciaal in de handel daarvoor verkrijgbare middelen (end grain sealer). Er bestaan ook middelen die het hout impregneren (Pentacryl) en daardoor minder scheuren beweren te vormen, of zacht hout kunnen verstevigen (Polycryl). Deze middelen heb ik (nog) niet getest. Het zou soms handig kunnen zijn bij heel zachte houtsoorten. Maar eigenlijk ben ik er niet zo weg van. De meeste dingen die ik maak, zijn om uit te eten (eetkommen, saladeschalen), en daarbij wil ik geen chemische toevoegingen gebruiken.

Voor schalen gebruik ik zoals ik eerder al schreef, verdunde houtlijm. Hiervoor pak ik Titebond III. Die lijm is food-safe en zeer waarschijnlijk blijft het oppervlak met lijm toch niet achter in mijn uiteindelijke schaal. Ik verdun het ongeveer 1-op-1 met water.

Tip 7: Schrijf de naam erop

Ik schrijf de houtsoort en de datum op het hout als ik het te drogen leg. Het is heel handig om te weten wat het is. Soms is het minder makkelijk te herkennen, bijvoorbeeld als het hout een iets andere kleur krijgt door het drogen. Ook is het handig om de naam erop te schrijven als je niet zeker weet of je het hout later nog kan herkennen. Ik zet ook vaak de datum (maand+jaar) op het hout. En als ik het weet de plaats waar de boom stond, of andere herkenningspunten.

Van Donker naar Licht

​Van donker naar licht. Deze dagen staan voor mij altijd in het teken van de terugkeer van het licht. 

Wij vieren nu al een paar jaar Midwinternacht in plaats van kerst. Ik vind het leuk om terug te kijken naar oeroude volkeren en hoe zij mogelijk naar de wereld en de veranderende jaargetijden keken.

Midwinternacht

Midwinternacht (de winterzonnewende) en midzomernacht (de zomerzonnewende) zijn denk ik twee heel belangrijke dagen als je met en in de natuur leeft. Het bepaalt wanneer je rust pakt, wanneer de oogst begint, wat dan ook. Alles hangt ervan af. Zo belangrijk dat er hele monumenten (zoals stonehenge maar er zijn er nog veeeeel meer) werden gebouwd waar keiveel werk in ging zitten. Het waren niet kleine groepen mensen die dat soort bouwwerken maakten, het was een gigantische klus voor de hele omgeving.

Donkere dagen

Een paar jaar terug, in een periode van neerslachtigheid, kon ik echt niet tegen de herfst, het korter worden van de dagen. In het donker naar werk en weer terug in het donker. Die neerslachtigheid keerde elk jaar weer terug.

Ik heb er gelukkig geen last meer van. De winter en de korte dagen laten me meer naar mezelf toe komen. In de zomer lijkt alles makkelijker, dan werk ik bij wijze van spreken 24 uur per dag zonder moeite. Ik merk dat als ik gehoor geef aan dat beetje extra rust in de donkere dagen, dat het me goed doet. Dus nu is het tijd voor rust.

De balans opmaken

Wat was er leuk aan vorig jaar? Wat ga ik volgend jaar allemaal doen?

En veel slapen. Niet te veel afspraken. Wat dingen voor mezelf en het gezin doen.

Het wordt weer licht!

En vanaf nu wordt het weer lichter. Vanochtend hoorde ik een merel prachtig zingen. Misschien deed hij het een paar weken terug ook al, maar nu pas viel het me op.

Ik kijk alweer uit naar de merelnesten in onze tuin. 

Vanwege deze overgang – van Donker naar Licht – heb ik een youtube video opgenomen. Ik heb hem hieronder gezet. Of klik hier om het op youtube te kijken.

Ik wens je een fijne jaarwisseling en – als het je ding is – fijne even-in-je-schulpdagen.

Welke Hoek Slijp ik Gutsen en Beitels?

Er zijn heel veel verschillende hoeken mogelijk als je je gereedschap gaat slijpen. Als je op internet rondkijkt, kan je heel wat verschillende slijphoeken tegenkomen.

Toen ik leerde houtdraaien – door heel veel youtube video’s te kijken en heel veel te oefenen – heb ik een soort ideale vorm van al het gereedschap gevonden. Ideaal voor mij, en ik zie dat heel veel cursisten met veel plezier deze hoeken gaan gebruiken. Tevens vind je veel van de hoeken die ik gebruik al terug in standaard sets gereedschap, zoals de Robert Sorby 6 delige gutsen- en beitelset. Wel zo handig.

In dit artikel laat ik je zien welke hoeken ik gebruik voor elk gereedschap dat ik (en de cursisten) gebruik. Ik geef ook aan of het de hoek is die standaard is gegeven door (in de meeste gevallen) Robert Sorby. Ik geef tevens de instellingen van zowel de Robert Sorby ProEdge slijpmachine als de Tormek T-8, en welk hulpstuk je daarbij gebruikt.

Een mix van Hamlet en Sorby gereedschap in het vroege ochtendlicht: klaar voor een workshop.

Robert Sorby ProEdge of Tormek T-8?

Ik ben enorm fan van beide machines. Ze zijn prachtig gebouwd, echt voor heel veel jaren slijpplezier. In het begin had ik enkel de Tormek, en daar kan ik prima mee overweg. De ProEdge heb ik later aangeschaft, nadat ik enkele voordelen zie die je vooral hebt als je heel veel moet slijpen. In sommige gevallen heb ik wel een hoek van de ProEdge en niet van de Tormek, of andersom. Dit is dan omdat ik het gereedschap niet op die machine slijp. Ik ga proberen in die gevallen toch een hoek uit te zoeken voor de volledigheid van dit artikel. Heb je een specifieke vraag, stel ze gerust via de mail of het contactformulier.

Een vlijmscherpe schaaldraaiguts, klaar voor actie!

Slijpen of wetten?

Een veelgestelde vraag is: wet je al je gereedschap? Wetten is het polijsten van het snijvlak van een guts of beitel zodat er absoluut geen ruw randje meer aanzit, de zogenaamde braam. Wetten doe je bijvoorbeeld op de lederen wetschijf van de Tormek met polijstpasta.

Ik wet mijn gereedschap niet, met twee uitzonderingen. Uitzondering 1 is de schuine beitel. Deze moet aan beide kanten vrij zijn van bramen om goed te werken. Uitzondering 2 is de vormguts in bepaalde gevallen. Soms helpt het om de vormguts even vrij te maken van bramen om hem beter te laten snijden. Dit doe ik vooral bij heel precieze bewerkingen. Of als ik de vormguts met een wat grovere korrel heb moeten slijpen.

Spindeldraaien

Afruwguts. Deze guts heb ik geslepen in de hoek van 45 graden. Dat is de standaard hoek voor de meeste afruwgutsen van alle merken. Deze hoek krijg je op de ProEdge door het plateau op 45 graden in te stellen. Bij de Tormek gebruik ik de SVS-50 met een doorsteek van 86 mm en hole A. Ik heb ook een afruwguts in een hoek van 30 graden (met de ProEdge) geslepen. Deze werkt heel goed bij zachter en/of nat hout. Dan krijg je mega lange krullen, wat natuurlijk weer een feestje op zich is. Deze hoek is minder goed bij harder hout: het wordt sneller bot dan bij 45 graden.

Afsteekbeitel. Deze slijp ik ik een hoek van 40 graden. Dat is 20 graden aan elke kant. Hiervoor gebruik ik de ProEdge met het plateau. Om de afsteekbeitel haaks te houden gebruik ik hetzelfde blokje als bij de afruwguts. Ik leg de afsteekbeitel er echter niet op, maar houd hem er aan de zijkant tegenaan. Je kan de afsteekbeitel ook slijpen op de Tormek, met de SVS-50. Dan gebruik je een doorsteek van XX cm bij hole B. Ik heb ook een afsteekbeitel met een hoek van 60 graden. Dat is 30 graden aan elke kant. En het afsteekmes heb ik geslepen op een hoek van XX graden aan de onderkant, de bovenkant staat op XX graden.

Schuine beitel. De schuine beitel heeft een schuinte van 20 graden. Op de ProEdge gebruik je het driehoekige vormpje om de beitel langs te leggen. Het plateau stel je in op 15 graden, zodat je een hoek krijgt van 30 graden aan het snijvlak. Let op dat je met de ProEdge maar een klein beetje ruimte hebt om de beitel heen en weer te bewegen. Dat is als je het handvat van de schuine beitel naar links hebt liggen. Soms helpt het om de band een beetje naar beneden te kantelen voor iets extra ruimte. Met een korrel van 600 (Trizact) haal je een glad resultaat. Met de Tormek gebruik ik de SVS-50, op 20 graden. Ik laat de beitel 65 mm uitsteken en ik gebruik hole A. Afwetten op de wetschijf is meestal genoeg als je eenmaal de juiste slijphoek hebt gevonden. Dit kan je doen met de Tormek in de SVS-50, maar meestal doe ik het uit de vrije hand. Ik probeer dan het snijvlak zo vlak mogelijk op de wetschijf te leggen en wet op die manier beide kanten van de afsteekbeitel.

Ietwat onscherpe foto van het vlijmscherp maken van een schuine beitel met de Tormek. Helaas wordt de foto er niet scherper van. 🙂

Vormguts. De vormguts is een gereedschap dat ik aanpas nadat ik het verpakkingsmateriaal heb verwijderd. Meestal is hij geslepen zoals een afruwguts. Enkel rond gedraaid met het handvat haaks op de slijpmachine. Er moet juist een vingernagel aan geslepen worden. Dat doe je door eerst de overgang van de geul van de guts naar het snijvlak naar achteren te verleggen. (Zie de foto’s bij de schaaldraaigutsen) Daarvoor leg je de guts op zijn kop tegen een slijpmateriaal om een licht bolle vorm te slijpen. Je ziet dan een hoefijzertje. Die slijp je vervolgens met de ProEdge weg met de vingernagel-slijpmal. Het blokje dat meegeleverd wordt met de machine geeft een hoek van 45 graden als de guts 65 mm uitsteekt. Je kan bij mij een handig hulpmiddeltje bestellen om deze afstand reproduceerbaar in te stellen. Voor de Tormek gebruikers: SVD-186, Hole A ,P=65mm en JS=2.

Het handige hulpmiddeltje om de doorsteek mee in te stellen

Rondneuzige schraper. Deze slijp ik op 80 graden. Dat is met de ProEdge een koud kunstje. Plateau op 80 graden, grovere korrel (maximaal 240, optimaal 120). En dan met weinig druk tegen de band, maar het gereedschap plat op het plateau langs de rand bewegen. Met de Tormek is het haast onmogelijk om een braam te krijgen. Gebruik dan een diamantvijltje om de braam opnieuw aan te zetten. Alternatief is een plankje met korrel 240/320 schuurpapier erop. Een te grove braam zal te agressief zijn en gaan happen. Een te zwakke braam zal bijna geen hout afnemen. Als het goed is, zal je bij kops hout een soort punteslijper-krullen krijgen.

Rechthoekige schraper. Deze slijp je op dezelfde manier als de rondneuzige variant. Met het verschil dat de hoek linksboven haaks moet zijn. Daarvoor gebruik ik bij de ProEdge het haaks-blokje die je ook voor de afruwguts gebruikt. De Tormek-procedure is weer die met het diamantvijltje/schuurpapier-op-plankje.

Rechthoekige schraper, aangepast door Peter Peer

Schaaldraaien

Schaaldraaiguts 10 mm. Deze slijp ik het liefst in 55 graden als het je enige is. Daarmee maak je eetkommen en kan je ook bij iets hogere randen nog onderin goed snijden bij het uithollen. Is het je tweede schaaldraaiguts omdat je ook een dikkere hebt, dan is 45 graden handig voor detailwerk. ProEdge: gebruik voor de hoek van 55 graden de Xl Grind Jig. Dat is een vervanging voor het blokje dat standaard wordt meegeleverd met de fingernail jig. Ik verkoop een kunststof versie, die met een gat extra ten opzichte van het origineel van Sorby ook een hoek van 60 graden mogelijk maakt. Je vindt de XL Grind Jig hier. Voor de Tormek is de volgende instelling mogelijk: 45 graden is JS2, P=65, Hole A. Voor 55 graden is JS4, P=65 en Hole A.

Het slijpen van een schaaldraaiguts met de XL Grind Jig

Een nieuwe guts uit de verpakking zal meestal nog moeten worden omgeslepen, omdat hiervoor meestal de “afruwguts-methode” wordt gebruikt in de fabriek. Gebruik hiervoor dezelfde methode als bij de vormguts: hoefijzertje slijpen door de overgang van de geul naar het snijvlak naar achteren te verleggen.

Naar achteren verlegde overgang bij de 10 mm schaaldraaiguts. Hoek is 55 graden.

Schaaldraaiguts 13 mm. Deze guts is handig voor de grotere schalen, tot aan een diameter van circa 40 cm. Je kan er ook kleinere kommen mee maken natuurlijk. Ik ga voor een hoek van 55 graden in dit geval. Bij de ProEdge: XL-grind jig 3e gat, doorsteek 65 mm. Voor de Tormek, 55 graden is JS4, P=65 en Hole A. Er is een mogelijkheid om nog een dikke guts te gebruiken voor de bodems van diepe schalen. Gebruik hiervoor de volgende Tormek-instelling: JS1. P=44 mm, Hole A. Voor de ProEdge is de XL Grind Jig noodzakelijk, gebruik dan het vierde gat.

Grote Schalenschrapers. Deze zijn heel fijn om oneffenheden weg te poetsen aan de buitenkant van de schaal of juist aan de binnenkant. Hiervoor zijn twee opties: een schraper met braam op 80 graden. Of een zogenaamde “negative rake”, negatieve hoek-schraper. Deze hebben een gecombineerde hoek van 60 graden, 30 graden aan elke kant. Voor de Tormek heb je dan het plateau nodig, de SVD-110. Voor de ProEdge is het plateau dan in te stellen op 30 graden.

Een bijzonder cadeau

Vandaag is mijn vrouw jarig. En wat is er nu mooier dan zelf iets maken?

Dit is een rituele doos uit iepenhout. Met een middeleeuws eiken deksel. Het iepenhout staat voor de vrouwelijke kracht.

Rituelendoos uit iepenhout

Dit stuk is extra bijzonder omdat er een grillige nerf in zit. Net zo grillig als mijn vrouw kan zijn. En dat bedoel ik positief.

Zij is namelijk de drijvende kracht achter mijn persoonlijke groei. Ze laat me zien hoe ik out of the box kan denken en doen. Ze laat me zien hoe ik mezelf lief kan hebben zoals ik ben.

Dit hout laat zich ook graag liefhebben. Ze zal het koesteren. Er belangrijke boodschappen in bewaren. Een bijzondere plek laten zijn voor datgene ze extra aandacht wil geven.

Inspiratie

De laatste jaren ben ik mijn eigen slogan aan het waarmaken:

Geef een andere draai aan je leven.

Dat was toen ik ermee begon nog een opdracht aan mezelf denk ik.

Ik herinnerde me laatst twee filmpjes die ik langs zag komen vlak voordat ik met hout ging werken, zo’n 10 jaar geleden. Deze filmpjes vond ik op de Reddit: Artisan Videos. En ze kwamen hard binnen. Ze raakten me.

Ik zal de filmpjes hieronder delen van de originele uploaders. En ik zal je erbij zeggen wat ik er zo inspirerend aan vind.

The Birth Of A Tool

John Neeman is een bedrijf dat prachtige bijlen maakt. Een beetje Gransfors-Bruks achtig. Ze maken hele gave video’s over houtbewerking. Hoe ze een houten huis bouwen bijvoorbeeld. Zo tof!

Dit filmpje over het maken van een bijl raakte me op zo’n manier dat ik meteen zin had om precies dat ook te gaan doen.

Wat een mooi leven zal dat zijn. Vuurtje aanmaken, een stuk ijzer omhameren tot een bruikbaar gereedschap. Met trekmes een steel maken. En dan van een stuk leer een foudraal. Te gek. En die soundtrack past zo lekker. Sneeuw buiten, houtvuur binnen. Wollen truien en gewaardeerd werk doen.

Traditional Turning: Robin Wood

Robin Wood is een van de eerste houtdraaiers die ik tegen kwam op het internet. Hij doet het ook al een tijdje, zelfs toen al. Hij draait nog op de middeleeuwse manier. Met een voetdraaibank (ook wipdraaibank genoemd) maakt hij eetkommen en schalen naar “Middeleeuwsch Recept”. Hij zegt een paar mooie woorden in het begin van de video, die in mijn onderbewsute zijn blijven plakken.

I was never going to do a day’s work that I do not enjoy.

De filosofie van: ik doe wat ik wil en daar word ik blij van. Dat is precies de energie waarmee ik werk. Ik wil niet meer anders. Het leven is te kort om dingen te doen die je niet wil.

Deze twee video’s zijn dus bepalend geweest in mijn leven. En ik probeer er elke dag naar te leven. Houtdraaien als professie: check. Dat houten huisje in de sneeuw is de volgende halte. 🙂

Meer inspiratie?

Ken je ook zo’n mooie inspirerende video (of website), dan lijkt me dat leuk om te horen. Stuur ze gerust door naar info@peterpeer.nl of App/Signal ze naar 06-40465509

Het maken van een Houten Schaal (fotoreportage)

Ik kreeg het verzoek om een grote schaal te maken uit cederhout. Hout met betekenis, want de boom had een emotionele waarde voor mijn klant.

De stam was erg dik. Zo’n 50 cm diameter en 90 cm lang. En heel zwaar. Met een elektrische kettingzaag heb ik een stuk afgezaagd en verder voorgezaagd voor montage op de draaibank.

Darna heb ik het blok hout op de draaibank gemonteerd en rond gemaakt met de schaaldraaiguts. Een linkshandige methode voorkomt dat ik alle krullen (en spetters) over me heen krijg. Na het rond maken heb ik de vorm geperfectioneerd. Er kwam ook nog een heel mooie tekening in het hout tevoorschijn!

Dan is de binnenkant aan de beurt. Eerst heb ik de bovenkant vlak gemaakt. Daarna stapsgewijs uithollen totdat de juiste dikte is bereikt. Naar mate ik dieper kwam, werd het steeds lastiger om te meten, omdat mijn krompassers net te klein zijn voor deze reus. Gelukkig an je ook met de hand goed voelen wat er met het hout gebeurt.

En dan… is de schaal af! Nu mag hij nog rustig drogen. En daarna kan ik hem schuren. De geur was trouwens super lekker! Een frisse harsgeur. Met spoortjes appel erdoorheen. Heel bijzonder.


Zelf doen?

Wil je ook leren om zelf schalen te kunnen maken? Ik geef houtdraaiworkshops in mijn fijne werkplaats in Velp (bij Grave). Er is ook een Online Houtdraaicursus! Deze is beschikbaar vanaf 16 juni 2021.


Natte schalen drogen

Je hebt een schaal gedraaid van nat hout. Top! Dat was leuk he! Mooie krullen vliegen in het rond. Spetters op je gelaatsscherm. Misschien een paar vlekken in je zondagse blouse en het voornemen de volgende keer iets ouds aan te trekken. 🙂

Maar dan… Dan moet de schaal nog drogen. En heel blijven. Dat is helaas niet altijd wat er gebeurt.

Het drogen van een schaal is een proces. Er moet water uit de cellen an het hout. Daardoor ontstaat er spanning in het hout.

Kan het hout zichzelf bij elkaar houden?

Kan het genoeg vervormen als dat nodig is om de spanning kwijt te raken?

Blijft de schaal heel?

Zo vergroot je de kans op een hele schaal

Het is van belang dat de schaal niet te dik is. En wat dik is, hangt af van de diameter van de schaal. Bijvoorbeeld: ik probeer altijd onder de 1 cm wanddikte te blijven, ongeacht de grootte van de schaal. Kleine schalen (zeg kleiner dan 20 cm) probeer ik rond de 5 tot 7 mm wanddikte te krijgen. Dan zijn ze lekker licht.

Dunwandige schaal uit essenhout.

Zorg dat je schaal overal even dik/dun is. Heb je een dikkere bodem aan je schaal, dan droogt het hout daar langzamer en heb je kans op scheurvorming omdat het hout aan de rand al droog is, en het hout onderaan je schaal nog niet. Je krijgt dan onevenredige krimp. Je schaal, voor de duidelijkheid. 🙂

De houtsoort is ook belangrijk. Bijvoorbeeld beukenhout is heel snel met het vormen van scheurtjes. Al een paar minuten na het omzagen van een boom / afzagen van een tak zie je al een scheur vanuit het hart ontstaan. Het kan zijn dat er al een scheurtje in je hout aanwezig was voor het draaien. Soms is een heel klein scheurtje nog niet opvallend, maar zal deze verder openen tijdens het drogen. Sommige houtsoorten vervormen enorm sterk. Bijvoorbeeld pruimenhout. Dat wil soms zo graag vervormen dat het zich binnenstebuiten lijkt te keren.

Ook is de droogsnelheid van belang. Als het te snel droogt, bijvoorbeeld binnen bij de verwarming, of in een heel droge ruimte, dan scheurt het sneller. Je kan de droogsnelheid afremmen door het in houtkrullen te verpakken, en het op die manier langzamer te laten drogen. Ik heb het ook wel gedaan met krullen in een papieren/plastic zak. Dat remt ook af. Als het te langzaam gaat, dan heb je wel kans op schimmelvorming.

schaal beuken met natuurlijke rand
Schimmelvorming klinkt misschien niet fijn, maar het geeft vaak mooie tekening aan het hout.

Zo zie je, er zijn heel wat variabelen die bijdragen aan het heel drogen van een schaal. Het is in geen geval een garantie. Maar als je deze aanbevelingen volgt, is de kans op ongescheurde schalen veel groter.

Scheurt een schaal toch, misschien is het dan een kans om er een creatieve oplossing voor te verzinnen. Een zwaluwstaart erdoorheen, een veter, of met goud(verf) zoals de Japanse Kintsugi techniek.

Autorijden En Houtdraaien, wat is het verschil?

Ik kan je bijna horen denken: Tjonge Peter, wat is dat nou voor vergelijking? Ik zal het je uitleggen. Want er is wel degelijk een verschil tussen houtdraaien en autorijden. Maar voordat ik je het verschil uitleg, wil ik je eerst de overeenkomsten uitleggen.

Terug naar je eerste rijles

Mijn eerste autorijles. Ik herinner het me nog goed. Op mijn 18e verjaardag. Lange haren, baardje, en een groene Volkswagen Golf.

Achter het stuur werd ik overvallen door de hoeveelheid hendels, knoppen, pedalen en poken. En spiegels en lampjes. Alles bedoeld om in een bepaalde harmonie van elkaar te werken.

(Let op de handgemaakte versnellingspook 😉 )

Na een paar rijlessen lukte het me om te schakelen, hortend en stotend. Soms niet zo snel weg bij het stoplicht. 🙂

En nu, met meer dan twintig jaar ervaring met autorijden, gaat het als vanzelf: Ik schakel als een zonnetje. Ik kan snel wegkomen bij het stoplicht als ik wil. Ik gebruik zonder er bewust mee bezig te zijn alle knoppen, hendels, spiegels en stuurwielen.

Ik hou tijd over om tijdens het autorijden te appen, youtube-filmpjes te kijken en mijn mail te checken.

Wat? Ben je gek geworden? Nee, geintje. Er zijn bepaalde mensen die dat soort dingen überhaupt durven. En dat betekent dat je die vaardigheden van het autorijden kan leren. Ze kan automatiseren, van bewust bekwaam naar onbewust bekwaam.

De overeenkomst

Met houtdraaien werkt het ook zo. Iets minder knoppen en hendels, een handwiel in plaats van een stuurwiel. Een draaiknop als gaspedaal, en in plaats van een versnellingspook een guts of beitel in je hand.

De eerste keer dat je gaat houtdraaien – het liefste tijdens een workshop – zal je merken dat het misschien ook best veel informatie is. Gelukkig is alles logisch. Een duidelijke oorzaak-gevolg relatie. En het helpt als er een instructeur is die je tips geeft.

Het verschil

Maar nu komt het verschil: bij autorijden hoef je op een keer niet meer echt na te denken bij wat je doet. (Vandaar het appen enzo) Maar bij houtdraaien is dat anders.

Je moet je hoofd erbij houden. Je moet gefocust blijven op het hout en de beweging van de guts.

Ook al heb je de beweging die je maakt met de guts helemaal in je systeem zitten. En dat is precies wat houtdraaien zo geweldig maakt!

Omdat je alle aandacht erbij moet houden om een goed resultaat te krijgen, maak je je hoofd leeg. Het is een perfecte manier om even de sleur van de dag te vergeten. Daardoor ontstaat er ruimte in je hoofd. Ruimte om rust te vinden. Om creativiteit te laten stromen.

Houtdraaien is waardevol!

Houtdraaien heeft mij heel veel gebracht op deze manier. Het even kunnen opgaan in het houtdraaien hielp me op lastige momenten even vergeten wat mijn problemen waren. En het hielp me ook om te zien dat ik iets kon maken. Helemaal zelf. Helemaal in mijn eigen tijd. En dat is het meest waardevolle van houtdraaien.


Lijkt het je leuk om het houtdraaien een keer zelf te ervaren? Of heb je die rust in je hoofd echt even nodig? Je zinnen verzetten, iets nieuws proberen? Kom dan eens een leuke dagworkshop houtdraaien volgen. Lees er meer over via onderstaande knop. En wil je me vertellen wat houtdraaien voor jou betekent? Ook dat hoor ik heel graag van je. Stuur me een mailtje, het lijkt me heel leuk om te horen. info@peterpeer.nl

Je bent een maker

Ik ben benieuwd of je je hierin herkent: Je hebt een leuke baan. Gezellig met je collega’s. Je hebt ervoor gestudeerd en toen je begon vond je het echt te gek.

Maar nu, na wat jaren werk, vraag je je af waarvoor je het allemaal doet. Je zit het meest van je werkdag achter een computer en je maakt iets virtueels. Het is niet tastbaar. Of je doet iets waar je nu steeds minder het nut van in ziet.

En als je eenmaal thuis bent, zit je vaak lang achter de tv of ben je weer met je computer bezig.

Herkenbaar?

Ik krijg steeds vaker mensen in mijn werkplaats die een verhaal vertellen zoals ik hierboven schreef. Het is voor het grootste deel ook mijn verhaal. En dat is niet toevallig.

Ik ben begonnen met houtbewerken een ruime 7 jaar geleden. Het begon als hobby. Maar het had me zo goed te pakken, dat ik nergens anders meer aan kon denken. Ik maakte lepels, met mesjes en een bijl. Simpel. Rustgevend. Ik maakte met veel plezier lepel na lepel.

Perenlepel uit eikenhout
Perenlepel uit eikenhout.

Wij zijn al sinds de oertijd houtbewerkers.

Het was een kwestie van leven of dood in die tijd. We werden er handig in. Hout was superbelangrijk. We leerden de sterkte ervan te gebruiken als we het hout gebruikten, en zijn zwakte te gebruiken als we het bewerkten. We maakten ons eigen gereedschap, ons eigen schuilplek (later huis), ons wapentuig en er zijn ook voorbeelden bekend van sierlijk bewerkt hout. Ritueel.

En dat is precies wat houtbewerken betekent voor mij.

Iets maken.

Iets wat eerst nog niet bestond.

Ik heb invloed op de vorm.

Ik voel het hout reageren op mijn gereedschap.

Ik ben even helemaal in mijn eigen zone.

ZO GAAF!

Het is heerlijk om na een dag virtuele dingen maken, iets echts te maken. Iets tastbaars. In je eigen tijd. Op je eigen tempo. Naar je eigen smaak.

Maken is het antwoord.

We waren het al in de oertijd. En tot vrij kort geleden maakten we dingen voor ons bestaan. Nu in deze tijd van technologie (ik voel de polygoon-journaal stem opkomen…) zitten we dagen achter een scherm. Op zich niet fout, maar de balans is een beetje zoek.

Maak iets. En het maakt niet uit wat. Een tekening. Muziek. Een houtsnijwerk. Maak een taart (als je het met me deelt) of maak je tuin mooi. Dat geeft zo veel voldoening!

Ok. Ik wil wat maken. Ik vind hout heel mooi. Het is een natuurproduct. Het ziet er mooi uit, het voelt lekker.

Eikeltol in wording

Houtdraaien is gaaf!

Ik was meteen verkocht. Zo gaaf. En toen ik eenmaal een gammel draaibankje in mijn schuurtje had gezet, begon de lol.

Want houtdraaien is een heel bijzondere manier van houtbewerken. Bij andere manieren van houtbewerken beweeg je het gereedschap over het hout dat stil ligt. Bij houtdraaien draait het hout, en hou je je gereedschap relatief stil.

Houtdraaien kost geen kracht. Als je het goed doet, en je scherp gereedschap hebt, kost houtdraaien niet meer kracht dan bijvoorbeeld kaas schaven of brood snijden met een scherp mes. De draaibank zorgt voor de kracht. En jouw vaardigheid zorgt voor de vorm. Zo simpel als wat.

Eiken kommetje met houtkrullen

En er is nog een bonus:

Houtdraaien vergt een beetje aandacht. Je moet wel opletten. Anders gaat het niet zoals je wil. En dat is precies zo leuk aan houtdraaien. Je gaat er helemaal in op. Je bent één met je werk. Je hebt geen tijd om te gaan zitten piekeren.

Je bent heerlijk ontspannen bezig, en je hebt er later ook nog wat aan.

Want met houtdraaien kan je een heel servies maken. Borden, schalen en eetkommen. Sfeervolle kandelaars. Leuke tolletjes om mee te spelen. Je kan kunst maken. Toverstaffen. Cadeautjes voor vrienden of familie. De mogelijkheden zijn echt giga.

handgemaakt servies van hout

Omdat het verhaal wat ik bovenaan deze blog schreef gewoon mijn verhaal is, weet ik hoe belangrijk het is om te gaan maken.

Maar hoe moet je nou beginnen met houtdraaien?

Ik ben zelf begonnen op “the hard way”. Ik keek filmpjes op youtube en ging zelf experimenteren. Met heel wisselend resultaat. Soms ultiem bevredigend, maar helaas vaak ook frustrerend. “Waarom lukt het nou niet?” is iets wat ik me vaak afvroeg. Ik zou willen dat ik toen minder koppig was en een cursus had gevolgd. En daarom wil ik jou zo graag die frustratie besparen en je sneller naar Het Grote Geluk Van Houtdraaien begeleiden. 🙂

Ik kan je het houtdraaien leren tijdens een leuke dagworkshop. Ze zijn er in twee varianten, de spindelworkshop en de schaaldraaiworkshop. Daarmee krijg je alle informatie die je nodig hebt om zelf aan de slag te gaan. Je kan deze dag ook gebruiken om erachter te komen of je houtdraaien leuk vindt. En als je na de cursusdagen nog meer wilt, zijn er ook nog gevorderden workshops.

Dus: heb je zin om houtdraaien een keer te proberen? Kijk dan eens op mijn pagina over workshops voor meer informatie.


Beginnen met houtdraaien

Ik wil hier even een inzicht met je delen die ik erg waardevol vind. Ik hoop dat je er wat aan hebt.

Het gaat over hoe je het beste kan beginnen met houtdraaien.

Vaak wordt er tijdens een dagworkshop – meestal zo tijdens de lunch – gevraagd wat zo’n draaibank eigenlijk kost. En dat is heel begrijpelijk. Je hebt dan een paar uur gedraaid, en je hebt je draai gevonden zeg maar 🙂 en je begint eraan te denken dat je thuis ook wil kunnen houtdraaien.

Maar ik zou willen aanraden om niet als eerste naar een draaibank te kijken als je gaat beginnen.

Begin met een goede set gutsen en beitels!

En dan pas verder kijken.

Dat klinkt misschien gek, maar het is heel logisch. Want al geef je me een supermooie, sjieke draaibank van een paarduizend euro, maar met bot gereedschap, dan kan ik er nog niks mee maken.

Andersom wel. Met scherp, goed gereedschap kan ik alles maken, al is het met een roestig, rammelig, rokend stuk oud ijzer van marktplaats.

Dus, heb je je budget helder om je houtdraaipassie te gaan leven, verdeel dan de prioriteiten als volgt:

  1. Goede set gutsen en beitels
  2. Manier op dat gereedschap vlijmscherp te maken en te houden
  3. Een draaibank

Maar wat heb ik dan nodig?

Ik kan je deze set van Sorby aanraden. Daar zit alles in om een heel goede start te maken met houtdraaien.

Deze set van Robert Sorby uit Engeland heeft alles voor een goed begin. Foto: Baptist.nl

Wat zit er allemaal in? Van links naar rechts:

Schaaldraaiguts: hiermee maak je eetkommen, borden, schalen. Het langere handvat helpt je om de guts stabiel te houden als je bij het uithollen verder over de leunspaan reikt.
Vormguts: om bij het spindeldraaien vormen te maken, zoals holletjes, bolletjes, V-groeven en nog veel meer.
Afsteekbeitel: hiermee maak je hoekige gleuven in het hout, je kan er ook je werkstuk mee inkorten door een stuk hout “af te steken”.
Schuine beitel: deze is perfect om een gladde spindel nog gladder te maken. Je kan er ook allerlei detailwerk mee doen, zoals lijntjes tekken, V-groeven maken.
Rondneuzige schraper: met deze maak je heel makkelijk eierdopjes. Je kan er ook de binnenkant van schalen mee af werken. Je zou kunnen overwegen deze schraper om te slijpen naar een rechthoekige schraper. Met een rechthoekige schraper maak je hoekige hollingen, zoals bij potjes, maar ook uitsparingen voor de klauwplaat bij borden en kommen uit droog hout.
Afruwguts: Deze flinke jongen is uitstekend én uitsluitend geschikt voor het rond maken van balkjes hout. Dan loopt de nerf in de lengterichting, in lijn met de centerlijn. Oftewel: hij schilt langshout als de beste, maar kan absoluut niet tegen kopshout zoals bij schaaldraaien.

Deze set is te koop bij Baptist in Arnhem.

Het allerbelangrijkste is dat deze set is gemaakt van super hoogwaardig HSS staal. En dat elk gereedschap handmatig op hardheid wordt getest! Dus de hardheid loopt over het hele staal.

In combinatie met een goede manier om te slijpen doe je jaren en jaren met deze set.

Hoe hou ik dat allemaal scherp?

Ik raad je zonder twijfel de Tormek aan. Dit apparaat heeft een langzaamdraaiend stenen wiel in water, en een polijst-/wetwiel. Met behulp van een paar hulpstukken maak je je gereedschap in seconden weer scherp. Heerlijk eenvoudig en echt mega scherp.

Ik ben ook heel erg tevreden over het Pro Edge systeem van Robert Sorby. Het grote voordeel vind ik dat je altijd een vlak snijvlak krijgt (ipv hol). En door simpelweg een grovere schuurband te gebruiken, kan je makkelijk je gereedschap een andere vorm geven als dat nodig is. Met de Tormek duurt dat een stuk langer. Ik ben ook erg te spreken over het zware ontwerp van de machine, en het gemak in gebruik.

Voor zowel de Tormek als de Pro-Edge geldt: het gemak zit hem in de hulpstukken. Daarmee slijp je steeds exact dezelfde hoek aan je gereedschap. En slijp je dus nooit overbodig materiaal weg. Ik heb een guts waarmee ik elke tol van Peter Peer’s 365 tollenchallenge heb gedraaid. (Ik maakte elke dag minimaal 1 tol, 1 jaar lang) Die guts is maar 1 centimeter korter dan een nieuwe uit de winkel. En dan heb ik hem bijna elke dag geslepen! Fantastisch is dat.

Er zijn goedkopere versies op de markt van de Tormek. Ik kan je helaas nog niet zeggen hoe de kwaliteit is van die machines. Het allerbelangrijkste is dat ze je gereedschap superscherp moeten kunnen maken. Ik test binnenkort zo’n machine uitvoerig, dus dat laat ik je nog weten.

Tip: wil je altijd op de hoogte blijven van nieuwe blogs, meld je dan aan voor mijn nieuwsbrief!

En mag ik dan een draaibank uitzoeken?

Ja. Hehe. Eindelijk. 🙂

Daar is natuurlijk ook een hoop om te doen. Ik raad je een model als de Record Power DML320 of de Record Power Coronet Herald aan. Weet je zeker dat je schalen wil maken, kijk dan eens naar de Teknatool Nova 1624 of de Teknatool Nova DVR (met elektronisch variabel regelaar toerental). Maar een paar suggesties uit een groot aanbod.

Tweedehands? Dat kan. Let op dat je geen garantie hebt. Uit eigen ervaring en dat van een paar cursisten van mij, kan het wel eens minder lang mee gaan dan je zou willen. Maar je kan ook mazzel hebben. En dat hoor ik ook heel vaak. Het komt uiteindelijk altijd uit op: wat is je budget?…

Disclaimer

Ik hoop natuurlijk dat je wat hebt aan de informatie die ik hier voor je opschrijf. Toch wil ik je erop wijzen dat ik niet aansprakelijk ben voor keuzes die voortvloeien uit mijn berichten. Als je begint met houtdraaien, kan ik je een houtdraaicursus van harte aanbevelen. Ik bied ze in twee varianten: introductieworkshop houtdraaien (met de focus op spindeldraaien) en de dagworkshop houtdraaien: schaaldraai-editie (die gaat over schaaldraaien). Kijk hier voor meer informatie (of klik op onderstaande knop).